علامه بزرگوار «حضرت آية الله حاج سيد عبدالعزيز طباطبائى يزدى قدس سره»، يكى از مفاخر دانشمندان شيعه در كتابشناسى، نسخه شناسى، تاريخ، رجال و تراجم به شمار ميرود. تضلع و چيرگى وى در علوم تخصصى خود به حدى بود كه عنوان «محقق طباطبائى» را در محافل و مجامع علمى به خود اختصاص داد.

محقق طباطبائى داراى كتابخانه بسيار نفيس و كم نظيرى بودند كه محصول يك عمر تلاش و پژوهش پيگير ايشان در زمينه ميراث مكتوب اسلامى و علوم و معارف اهل بيت عليهم السلام بود. تعدادى از كتابهاى اين كتابخانه ناياب و برخى ديگر كمياب بوده و بدين جهت توجه بسيارى از محققان و پژوهشگران اين علوم را به خود جلب كرده بود.

با توجه به ويژگى اخلاقى محقق طباطبائى، اخلاص و علاقه ايشان به اهل بيت عليهم السلام و استقبال بى وقفه وى از محققان و كمك و راهنمايى آنان، درب كتابخانه شخصى وى، شبانه روز براى محققان و طالبان علم باز بود و بسيارى از آنان از اين كتابخانه بهره فراوانى بردند.

يكى از مؤسساتى كه بيشترين ارتباط علمى را با محقق طباطبائى داشتند، مؤسسه آل البيت عليهم السلام در قم بود. ايشان نسبت به اين مؤسسه اهميت و ارزش خاصى قائل بودند، و از هنگام تأسيس آن با توجه به ارتباط ديرينه اى كه بين ايشان و بيت شهرستانى و مدير محترم آن، حجة الاسلام والمسلمين سيد جواد شهرستانى برقرار بود، همكارى هاى فراوانى با آن مؤسسه داشتند و از هيچ كوششى در راستاى فعاليت آن مؤسسه و احياى فرهنگ مكتوب شيعه دريغ نمى ورزيدند.

از اين روى پس از فوت مرحوم محقق طباطبائى، بنا بر ويژگى هاى كتابخانه شخصى ايشان و توجه علاقمندان اهل قلم به مراجعه به اين كتابها، جناب آقاى شهرستانى، نيز به پاس خدمات علمى محقق طباطبائى و توجه آن مرحوم به گسترش كتابخانه هاى تخصصى و مراكز و مؤسسات تحقيقاتى با در ميان نهادن طرحى براى احياء كتابخانه شخصى ايشان، با فرزندان آن مرحوم و موافقت و همكارى آنان محل مناسبى براى كتابخانه در مركز شهر قم در نظر گرفته و كتابخانه عمومى تخصصى در زمينه كتابشناسى و پژوهش هاى نسخ خطى و تراجم و رجال، با عنوان «كتابخانه محقق طباطبائى» بنياد نهادند. اين كتابخانه، از سال 1375 هجرى شمسى، فعاليت رسمى خود را آغاز كرد و تا كنون توانسته است با در اختيار گذاشتن منابع تحقيقاتى در اختيار پژوهشگران و مراجعه كنندگان در سطوح مختلف، گامى در راستاى اهداف مرحوم محقق طباطبائى بردارد.

بخش هاى كتابخانه:

الف ـ مخزن كتابهاى چاپى: كتابخانه محقق طباطبائى داراى بيش از هشت هزار جلد كتاب چاپى به زبان عربى و فارسى در زمينه هاى مختلف علوم مانند علوم قرآن و تفسير، تاريخ، تراجم و رجال، حديث، فقه، اصول، ادبيات، كتابشناسى و فهارس نسخ خطى ميباشد.

بخش عمده اى از اين كتابها آن كتابهايى را تشكيل ميدهند كه در زمينه تخصصى محقق طباطبائى بوده و منابع آثار ايشان را تشكيل ميدهند، يعنى كتابشناسى و تراجم و حديث و اغلب اين كتابها به زبان عربى ميباشند.

خصوصيات اين كتابها كه سبب شده است اين كتابخانه را از كتابخانه هاى كوچك و بزرگ ديگر ممتاز كند و اعتبار علمى كتابخانه را افزايش دهند عبارتند از: 1ـ محل نشر و چاپ بسيارى از آنها در كشورهاى خارجى مانند لبنان، سوريه، عربستان، مصر، يمن، تركيه، هند، آلمان و ... ميباشد. 2ـ تاريخ چاپ تعداد زيادى از آنها قديم و از اين رو كمياب ميباشند. 3ـ بيشتر كتابهاى حديثى، رجالى، فهارس نسخ خطى و كتابشناسى ها لبريز از حواشى و تعليقات دقيق و سودمند آن مرحوم مى باشند. همچنين ايشان فهرستگونه اى از مطالب عمده و قابل تأمل درباره تاريخ اسلام و تشيع و معصومين سلام الله عليهم در برگ اول هر كتاب يادداشت نموده است تا پژوهشگران تاريخ تشيع بتوانند به آسانى از آن بهره گيرند.

ب ـ بخش نسخ عكسى: محقق طباطبائى در طى سفرهاى خود در راستاى احياى متون كهن اسلامى، به اقصى نقاط جهان، از جمله سفرهاى متعدد به تركيه، سوريه، عربستان، انگلستان، آمريكا و... با مراجعه به كتابخانه هاى آنها و يا به سفارش دوستان از كتابخانه هايى همچون: كتابخانه احمد ثالث، اياصوفيا، لاله لى، كوپريلى، فيض الله افندى، ولى الدين جارالله و قليچ على پاشا در تركيه، كتابخانه هاى موزه بريتانيا و بادليان آكسفورد و موزه هند در انگلستان، كتابخانه ظاهريه دمشق، كتابخانه دانشگاه رياض عربستان، كتابخانه بلديه اسكندريه در مصر، كتابخانه جامع كبير صنعاء در يمن، كتابخانه چستربيتى در ايرلند، كتابخانه ملى پاريس، كتابخانه فاطريه لكهنو، كتابخانه آصفيه در حيدرآباد دكن و تحقيق فراوان در دست نوشته هاى موجود در آن كتابخانه ها، پس از دستيابى به نسخه هاى ارزشمند اين كتابخانه ها، از آنها عكسبردارى كرده و جهت استفاده خود و محققين ديگر به ايران آورده اند، تعداد اين نسخه ها در كتابخانه ايشان به 320 نسخه ميرسد.

ج ـ بخش ميكروفيلم ها: اين بخش نيز به همان ترتيبى كه در بخش نسخ عكسى شرح داده شد، طى تلاش پى گير محقق طباطبائى از كتابخانه هاى مختلف جمع آورى شده است و حاوى حدود سيصد حلقه ميكروفيلم ميباشد. بسيارى از ميكروفيلم هاى موجود در كتابخانه حاوى مجموعه اى از نسخه هاى خطى است و بنابراين تعداد عناوين موجود در اين بخش به 700 عنوان ميرسد.

كتابخانه محقق طباطبائى توانسته است با پياده كردن ميكروفيلم ها به شكل نسخه هاى عكسى، و تهيه فهرست تفصيلى از اين ميكروفيلم ها، دسترسى به اين منابع را براى محققان آسانتر كند. فهرست اين بخش، در انتهاى جلد سوم يادنامه محقق طباطبائى (المحقق الطباطبائي في ذكراه السنوية الأولى) به قلم آقاى محمود طيار مراغى منتشر شده است.

د ـ بخش تحقيق و احياء آثار محقق طباطبائى: اين بخش از كتابخانه با بهره گيرى از محققين و فرهيختگان عالم كتابشناسى و رجال، در راستاى احياء دستنوشته ها و يادداشتهاى مرحوم محقق طباطبائى ميكوشد تا با آماده سازى و تصحيح و تكميل آثار به جاى مانده از آن دانشمند بزرگ، محصول يك عمر تلاش بى وقفه و پژوهش دقيق و علمى آن بزرگوار را منتشر ساخته و به دنياى تحقيقات اسلامى ارائه كند. فهرستى از آثار بر جاى مانده ايشان در بخش آثار در اين سايت ارائه شده و اميد است همه اين آثار و يادداشتهاى گوناگونى كه از ايشان در دفاتر مختلف بر جاى مانده است با موضوعبندى و دسته بندى علمى، به صورت كتاب منتشر شوند.

ج ـ بانك اطلاعاتى كتابخانه: اين بخش از كتابخانه با بنيان گذارى يك ديتابيس (بانك اطلاعاتى) دقيق و پيشرفته و با استفاده از فناورى كامپيوترى در جهت مديريت اطلاعات، ميكوشد تا ميراث بر جاى مانده از آن مرحوم را (شامل فيش هاى تحقيقاتى مستدرك الذريعه ـ كتابهاى تحقيقى و تصحيحات متون كهن، يادداشتهاى پراكنده و تعليقات و حواشى بر كتابهاى كتابخانه) را به صورت ركوردهاى اطلاعاتى ثبت كند تا به صورت آنلاين و بر روى لوح فشرده در اختيار عموم محققان قرار گيرد. اميد است اين بانك، در آينده اى نزديك بر روى همين سايت عرضه شود.

سيستم كتابخانه به صورت باز بوده و با مديريت فرزند آن مرحوم، حجة الاسلام و المسلمين سيد على طباطبائى يزدى در دو شيفت صبح و بعد از ظهر آماده استقبال از محققين و پژوهشگران علوم اسلامى مى باشد.